OŚRODEK PRAKTYK TEATRALNYCH GARDZIENICE INAUGURUJE MIEDZYNARODOWY FESTIWAL TEATRALNY W RIBADAVII

16.07.2010

Jedena z najważniejszych grup teatru eksperymentalnego w Polsce i na swiecie, Ośrodek Praktyk teatrlanych Gradzienice zainaguruje Międzynarodowy Festiwal Teatralny w Ribadavii spektaklem Ifigenia w A.

mit

gardzienice

IFIGENIA w A. Esej Teatralny

według Eurypidesa

Tragedia czyli to co boli (nota reżyserska)


Tragedia uczuć i ambicji czyni bohaterów Ifigenii niezwykle wyrazistymi teatralnie i jednocześnie bardzo współczesnymi. Kiedy odsuniemy na bok antykwaryczny historyzm, zobaczymy postacie które są jak wyjęte z dzisiejszego życia. Finalny rytuał ofiary to akt ślepej przemocy, wymuszonej wiary, za którą stoi indoktrynacja, trujące podszepty, klęska mocnych w słowach i pozach a słabych duchem. Ale to - o dziwo - nie boli, to spowszechniało i staniało. Oburza ale nie boli. Nawet danina z życia jako wyraz fanatycznego poświęcenia jakoś nam spowszedniała.

W Ifigenii w A. to co boli to dramat rodzinny. Koniec świata wspólnoty.

Nie - parszywa polityka, chore ambicje, łupieskie instynkty, przeniewierstwa i łgarstwa; te wszystkie tłuste przynęty, którymi wabi dramat antyczny, a którymi Eurypides operuje na niepowtarzalnych skalach.

Taki teatr, teatr natręctw i natrętów, chcących "dzielić i rządzić" grany jest w mediach i w postmodernistycznym teatrze na co dzień i powszechnie. To są już tylko znamiona końca świata, w którym słowo dom znaczyło dom, litość znaczyło litość a trwoga znaczyło trwoga. Symptomów pogubienia należy szukać w kryzysie wspólnoty.

Spektakl jest grany po polsku, angielsku i w antycznej grece.

Włodzimierz Staniewski
Muzykę napisał Zygmunt Konieczny.

Spektakl powstał w koprodukcji z Teatrem Starym w Krakowie.

Obsada:

Mariusz Gołaj

Joanna Holcgreber

Marcin Mrowca

Agnieszka Mendel

Karolina Cicha

Esztella Levko

Anna Dąbrowska

Benedict Hitchins

Maniucha Bikont

Jacek Timingeriu

Maciej Gorczyński


Marie Paskova

oraz Absolwenci Akademii Praktyk Teatralnych

Nad światłem pracował: Paweł Kieszko

Nad dźwiękiem: Piotr Znamierowski

Nad kostiumami: Monika Onoszko

Układ ruchu do pyrrichy: Julia Bui-Ngoc

gardzienice2

Ośrodek Praktyk Teatralnych "Gardzienice" założony w 1977 roku przez Włodzimierza Staniewskiego. Ma charakter autorski.

To jedna z najbardziej znanych grup teatru eksperymentalnego na świecie. Byli pionierami nowego trendu w teatrze światowym. Dorobek Gardzienic wywarł wielki wpływ na wielu praktyków teatru na całym świecie i był szeroko opisywany w wielu publikacjach. (Gardzienice, Praktyki teatralne Włodzimierza Staniewskiego, Zbigniew Taranienko, Wydawnictwo Test, Lublin 1997, Twentieth Century Actors Training, Alison Hodge, Routledge, Londyn 2000)

Zespół stał się dobrze rozpoznawalny dzięki swym rygorystycznym badaniom w zakresie rdzennych i antycznych tradycji muzycznych, swym potężnym cielesnym i głosowym technikom w pracy aktorskiej, swemu zaangażowaniu w tworzenie teatru w naturalnym środowisku i naciskowi kładzionemu na zasady wzajemności i muzyczności.
W ostatnich latach teatr skupia uwagę na Starożytnej Grecji jako źródle europejskiej kultury. Eksploruje się tu zapomniane techniki aktorskie teatru antycznej Grecji odnosząc się do istniejących ikonograficznych i literackich źródeł, jak też do zabytków muzyki antycznej Grecji oraz do technik cielesnych. Wiedzie to w swym założeniu do wskrzeszenia tragedii z ducha muzyki.

Gardzienice występowały na całym świecie, na najbardziej prestiżowych festiwalach jak też podczas tournee na najznamienitszych scenach, np. w Wielkiej Brytanii (Stratford's Royal Shakespeare Company i London Barbican Centre), w USA (Theatre of Nations Festival- Baltimore, The First New York International Festival of The Arts, Getty Centre w Los Angeles), Rosji (Centrum Meyerholda w Moskwie), Niemczech (Teater der Welt Festival), Korei (The Seoul Olympic Arts Festival), Japonii (Suzuki`s Toga Festival), Egipt (Cairo International Festival of Experimental Theatres), Brazylii – Sao Paolo International Theatre Festival.

/nota komplilowana/

* Osiągnięcia ‘Gardzienic’ przychodzą jak cudowny dar. Ta niezwykła, nieprzejednana polska grupa, pracująca pod inspirującym przewodnictwem Włodzimierza Staniewskiego ... jest, wg mnie jednym spośród zaledwie kilku w świecie znaczących zespołów teatralnych.
/ Susan Sontag w nocie do ksiązki ‘Hidden Territories: the Theatre of Gardzienice’ Włodzimierza Staniewskiego z Alison Hodge, Routledge, Londyn 2003 /

* “Gardzienice” to jeden z polskich – i światowych – czołowych zespołów teatru eksperymentalnego ... oni stanowią samo sedno i esencję polskiego przedstawienia eksperymentalnego i antropologicznego.”
/Prof. Richard Schechner, “The Drama Review” /

* Teatr Staniewskiego ma prawdziwie oryginalny wkład w stylistykę współczesnej awangardy teatralnej. W Ośrodku Praktyk Teatralnych, zrodził się nowy gatunek sztuk wizualnych. Efekt jest zaskakujący i przywodzi na myśl skojarzenia ze średniowiecznymi widowiskami. Prawdopodobnie teatr europejski rodził się dwukrotnie: w starożytności i w średniowieczu, za każdym razem z ducha muzyki.
/Prof. Leszek Kolankiewicz, antropolog, teoretyk teatru, Uniwersytet Warszawski/

* Przez ostatnie dwie dekady jednym z najjaśniejszych świateł polskiej sceny teatralnej są „Gardzienice”, których praca stale utrzymuje się na wybitnym poziomie i których wpływ dotyka aktorów, performerów, studentów i ogólną publiczność, na Wschodzie i Zachodzie,... świetna grupa teatralna jak również doskonała kuźnia teatralnych talentów.
/Richard Lanier, Dyrektor, The Trust for Mutual Understanding/

Gardzienicka sekretna muzyka ciała
Alison Hodge, tekst napisany do folderu „Metamorphoses & Elektra, BITE 06”, Barbican Centre, Londyn, luty 2006

Już od blisko 30 lat niezwykłe spektakle teatru Gardzienice znane są szeroko w świecie. Gardzienice i ich przedstawienia nazywano „teatrem muzycznym”, „etno-oratoriami” czy „alegorycznym teatrem pieśni”. Źródłem każdego spektaklu Gardzienic jest muzyka. Nie jest to jedynie kwestią doboru estetyki, lecz odzwierciedleniem głębokiego przekonania twórcy teatru, Włodzimierza Staniewskiego, że muzyczność stanowi klucz, „ który otwiera serce i duszę”, tworząc głęboki związek z wykonawcą.

„Muzyczność istnieje tylko wtedy, gdy trwa w stałym związku ze swoim źródłem… Muzyczność określa tożsamość, identyfikuje. Mówi kim jestem i co tutaj robię. Ma bezpośredni związek z rzeczywistością.”[1]

Teatralnym źródłem muzyczności w pracach Staniewskiego jest „nowe środowisko naturalne teatru mocno tkwiące w życiu”. (...) „Dotyczą one człowieka w kontekście natury - czegoś co nas niepokoi, co porusza nasze zmysły, naszą percepcję.”

„Nasz trening jest wywiedziony z tych realistycznych inspiracji. Wybieram takie ruchy, zwroty, kierunki i dynamikę, które wywierają najsilniejszy efekt. Później … pracując nad tempem, rytmem, zmianami dynamiki, wykorzystuję te same gesty, lecz próbuję przetworzyć je na język alegoryczny, który przełamuje ten realizm.”[1]

Okres pracy Teatru Gardzienice obejmuje dwie przeciwstawne rzeczywistości polityczne w Polsce: komunizm z sowieckimi wpływami i, od 1989, ustrój demokratyczny oparty na modelach zachodnich. Reagując na gruntowne transformacje w polityce i kulturze, spektakle Staniewskiego konsekwentnie dążyły do zgłębienia ‘ducha czasu’ w poetyce teatru, bogatej w metafory, charakteryzującej się złożonością formy.

„Może się wydawać, iż materiał, z którego czerpię jest na tyle egzotyczny, że w żaden sposób nie odnosi się do naszych własnych problemów. Na przykład „Metamorfozy albo Złoty osioł” Apulejusza z Madaury czy „Żywot protopopa Awwakuma”…[1] Lecz te dzieła w istocie odzwierciedlają sytuacje, które zdarzają się współcześnie.

Pierwszym przedstawieniem, dzięki któremu Gardzienice stały się szeroko znane za granicą, był „Żywot protopopa Awwakuma”, wystawiony w 1981 r. To przedstawienie opowiadające o życiu rosyjskiego duchownego-dysydenta prezentowało w okresie stanu wojennego w Polsce prowokującą „analizę rosyjskiej duszy”. Następnym projektem, przedstawionym w 1990 r., była „Carmina Burana”, traktat o zmiennych kolejach miłości opowiedziany w pełnych euforii czasach postkomunistycznych za pomocą odniesień do szeregu europejskich mitów.

W 1997 r. rozpoczął się nowy okres pracy Gardzienic. Wtedy to Staniewski, zaczerpnąwszy z popularnej w starozytności powieści „Złoty osioł” Apuleusza, stworzył „Metamorfozy” - spektakl, w którym bohater zamienia się w osła by znaleźć odnowę duchową dzięki inicjacji do tajemnic Izydy i dopiero wtedy wrócić do ludzkiego ciała. Oto jak Staniewski skomentował odniesienie tej historii do współczesności:

„Dzisiaj, u progu nowego tysiąclecia, zdajemy sobie sprawę z tego, że ciągle znajdujemy się w trakcie procesu transformacji, która jest podobna - lecz być może trudniejsza do przejścia niż ta, która miała miejsce 2000 lat temu, kiedy to w miejsce starożytnych bogów pojawił się jeden nowy Bóg.”[1]

W spektaklu - eseju teatralnym opartym na „Elektrze” Eurypidesa, obok tańca i muzyki, które nadal stanowią istotną część spektaklu, Staniewski po raz pierwszy oparł przedstawienie na tekście dramatu. W tej adaptacji stworzył alfabrt gestów odnoszący się do starogreckiej sztuki Cheironomii, która, jak się uważa, wywodziła się z teatru antycznego. Staniewski nazywa to przedstawienie ‘tragedią uczuć’.

W każdym nowym spektaklu Teatr Gardzienice dokonuje bezpośredniego odniesienia do ikonografii wybranej epoki historycznej, ożywiając ją poprzez ciągle żywe tradycje etniczne. Przedstawienia powstają w wyniku długich badań. Ożywają w nich fragmenty starożytnej muzyki w relacji do nieregularnych rytmów mowy, pieśni i tańca odnalezionych w Karpatach i na Ukrainie. Teksty, zapis muzyczny i obrazowanie nie pochodzą jednak ze źródeł czytanych, lecz zostały odzyskane poprzez „zapominaną linię życia znajdującą się wewnątrz nas”. Aktorzy Teatru Gardzienice ożywili statyczne pozy i fragmenty muzyki, tak, że „postacie pląsają, wirują, unoszą się w powietrzu… starożytność tańczy”. Również i tutaj muzyczność jest katalizatorem, który kształtuje język teatru w miarę jak starożytne teksty zostają wydobyte na światło dzienne, są tańczone i śpiewane, aż w końcu wzruszają nas, odkrywają i prowokują nasze współczesne jaźnie poprzez sekretną muzykę ciał z Gardzienic.


[1] Cytaty Staniewskiego pochodzą z: Staniewski, W. i Hodge, A. (2004) Hidden Territories: The Theatre of Gardzienice, London and New York: Routledge.
[2] Hodge, A (ed.) (2000) Włodzimierz Staniewski: Gardzienice and the Naturalised Actor, Twentieth Century Actor Training, London and New York: Routledge.

Źródło: http://www.gardzienice.art.pl/